pozyczka

Historia żywiecczyzny to jedna z najciekawszych historii jakie maja do opowiedzenia karty historii.
Każdy jej rejon, to ciekawy i barwny rozdział.
Zapraszamy do zapoznania się z naszymi propozycjami.

Wyszukiwarka atrakcji turystycznych:

Pomnik Pawła Stalmacha w Istebnej

Powiat
Cieszyński
Gmina
Gmina Istebna
Miejscowość
Istebna
Położenie w miejscowości
Obok kościoła znajduje się park ze starodrzewem, gdzie zobaczyć można pomnik Pawła Stalmacha, działacza narodowego na Śląsku Cieszyńskim.
Położenie komunikacyjne
Dojazd drogą asfaltową
49°33'50"N 18°53'35"E
Okolica
Miasta w pobliżu: Wisła, Szczyrk, Ustroń
Dokładny adres
43-470 Istebna
Opis wnętrza: wyposażenie, wiek, stan zachowania, skala unikalności, ze szczególnym uwzględnieniem atrakcyjności obiektów
W niewielkim parku ze starymi lipami, kasztanowcami i sosnami, wokół kościoła pw. Dobrego Pasterza w Istebnej na początku 1924 r. z inicjatywy ks. Emanuela Grima postanowiono wybudować pomnik Pawła Stalmacha, inicjatora i założyciela Macierzy Szkolnej. Powołana przez Stalmacha w 1885 r. organizacja mająca walczyć z germanizacją i krzewić polskość na terenie Ziemi Cieszyńskiej cieszyła się niezmierną popularnością. Pomnik budował powszechnie lubiany Michał Kawulok, finansował ks. E. Grim i nadleśniczy Jan Małysz, a popiersie i sokoła wieńczącego całość wykonał rzeźbiarz Ludwik Konarzewski, syn znanego muzyka i kompozytora, który jako warszawiak wżenił się w rodzinę Wałachów z Istebnej.

W sobotę 9 listopada 1924 r. w odnowionym przykościelnym parku zgromadzono około 1500 osób, na oczach których, przy akompaniamencie kapel góralskich, członek Macierzy Jan Małysz dokonał uroczystego odsłonięcia pomnika. Aby tradycji góralskiej stało się zadość, wieczorem na Złotym Groniu zapłonęły góralskie „watry” i zagrały istebniańskie kapele, a w Gospodzie „Rogowiec” odegrano poświęconą Stalmachowi i Karolowi Miarce sztukę Emanuela Grima „Dwa orły śląskie”.

Bardzo aktywnie rozwijające się pod kierunkiem ks. Grima w okresie międzywojennym, a istniejące od 1908 r. koło Macierzy Szkolnej w Istebnej skupiło artystów, literatów, etnografów potrafiących dotrzeć do zamkniętej społeczności góralskiej i zainteresować ich tworzonymi amatorskimi zespołami folklorystycznymi kultywującymi lokalne tradycje ludowe, a także zainspirować budowę szkół, by podnosić ich możliwości intelektualne.

W okresie okupacji, w ramach fanatycznej manii likwidacji polskości, Niemcy dokonali zniszczenia pomnika i przerwali działalność organizacji, prześladując jej członków. Popiersie twórcy Macierzy i sokół zwieńczający pomnik przetrwał jednak zawieruchę wojenną dzięki bohaterskim mieszkańcom, którzy ukryli go za ewangelicką kaplicą cmentarną w Istebnej. Po zakończeniu działań wojennych ks. E. Grim reaktywował Macierz w Istebnej i od razu podjęta inicjatywa odbudowy pomnika zakończyła się jego ponownym, patriotycznym odsłonięciem w 1947 r
Znaczenie historyczne obiektu
„My Ślązacy jako Polacy chcemy i możemy tylko do polskiej sekcji należeć”.

Paweł Stalmach

Było to ogłoszenie Stalmacha o akcesji Polaków mieszkających na Śląsku Cieszyńskim do sekcji polskiej na Zjeździe Słowiańskim w Pradze w 1848 roku.
Informacje biograficzne
Paweł Stalmach
* 1824, † 1891,
Urodził się w Bażanowicach jako syn arcyksiążęcego niższego urzędnika Jana i Zuzanny z domu Cichy. Po ukończeniu ewangelickiej szkoły trywialnej wstąpił do gimnazjum ewangelickiego w Cieszynie, gdzie w 1842 r. założył wraz z kolegami Stowarzyszenie uczących się języka polskiego. W latach 1843-45 kształcił się w Bratysławie, gdzie w kontakcie ze słowianofilem Ludovitem Šturem umocnił przekonanie o swoim polskim pochodzeniu. Od 1845 r. studiował teologię protestancką w Wiedniu, pozostając w stałym kontakcie z kręgiem polskich znajomych w Cieszynie i namawiając ich do stworzenie polskiego pisma. W czerwcu 1848 r. Stalmach wziął udział w Zjeździe Słowiańskim w Pradze, deklarując przynależność Ślązaków ze Śląska Cieszyńskiego do narodu polskiego, nie czeskiego. Po powrocie do Cieszyna w sierpniu 1848 r. objął redagowanie ''Tygodnika Cieszyńskiego'', którego pierwszy numer ukazał się w maju. Od sierpnia 1849 r. był samodzielnym wydawca i redaktorem czasopisma. Był też inicjatorem powstania wielu polskich stowarzyszeń np., Czytelni Polskiej, Biblioteki Polskiej dla Ludu Księstwa Cieszyńskiego. Po upadku Wiosny Ludów wydawał czasopismo z przerwami, od 1851 r. jako ''Gwiazdka Cieszyńska''. Jej redaktorem pozostał prawie do końca życia, wokół niej skupiał się coraz silniejszy polski ruch narodowy. Po zamknięciu w 1854 r. Czytelni Polskiej ośrodkami ruchu polskiego było zorganizowane przez Stalmacha Kasyno, a potem Kasa Oszczędności. Po wprowadzeniu w Austrii po 1859 r. rządów konstytucyjnych Stalmach był niekwestionowanym przywódcą polskiego obozu narodowego, a ''Gwiazdka Cieszyńska'' jego organem i trybuną, w której znalazły odbicie wszystkie najważniejsze problemy miejscowej ludności dobijającego się prawa do pielęgnowania własnej tożsamości, a w końcu odpowiedniego miejsca w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym. Dzięki osobistym kontaktom z politykami z Galicji Stalmach zainteresował ich kwestią Polaków na Śląsku Cieszyńskim, uzyskał dla polskiego obozu narodowego poparcie wpływowych Polaków w Wiedniu, zapewnił też szerszy krąg odbiorców ''Gwiazdki Cieszyńskiej''. Inicjował albo współpracował przy wszystkich niemal polskich przedsięwzięciach, z których najważniejszym było założenie Macierzy Szkolnej dla Ks. Cieszyńskiego w 1885 r.. Stalmach został prezesem Macierzy i wiele uczynił dla zebrania środków i realizacji celu, jakim było powołanie polskiego szkolnictwa podstawowego i średniego.
W 1887 r. w zamian za dożywotnią rentę przekazał ''Gwiazdkę Cieszyńska'' Komitetowi Katolickiego Duchowieństwa, służąc nowym redaktorom radą i pomocą. Ostatnie lata spędził na pisaniu pamiętników oraz wydawaniu własnych utworów literackich m.in. Księgi Rodu Słowiańskiego 1889 i Cieszymir .